Kısaca
CVI (Cerebral / Cortical Visual Impairment – serebral görme bozukluğu), gözler ve göz muayenesi çoğu zaman normal olduğu halde, beynin görsel bilgiyi işleyen bölgelerindeki etkilenme nedeniyle ortaya çıkan görme yetersizliğidir. Çocuklarda görme yetersizliğinin önde gelen nedenlerindendir ve sıklıkla serebral palsi, erken doğum, oksijensiz kalma veya epilepsi gibi durumlarla birlikte görülür. 2026'da aldığım CVI eğitimiyle, bu çocuklarda işlevsel görmeyi gözlemliyor ve eğitim ortamını çocuğun görsel ihtiyaçlarına göre düzenliyorum.
CVI'yi diğer görme sorunlarından ayıran ne?
Gözlükle düzelen ya da gözün yapısından kaynaklanan görme sorunlarında güçlük gözdedir. CVI'de ise gözler görüntüyü beyne iletir, ancak beyin bu görüntüyü düzenlemekte ve anlamlandırmakta zorlanır. Bu yüzden çocuğun görme davranışı gün içinde, yorgunluğa, ortama ve ışığa göre değişebilir. Bir gün tanıdığı bir oyuncağı fark ederken ertesi gün görmüyor gibi davranabilir.
Sık görülen özellikler
Amerikalı eğitimci Christine Roman-Lantzy, CVI'li çocuklarda sık görülen 10 özellik tanımlamıştır:
Renk tercihi
Belirli renklere daha kolay bakma
Çoğu çocuk kırmızı ya da sarı gibi parlak, tek bir renge daha kolay odaklanır.
Hareket ihtiyacı
Hareket eden nesneyi fark etme
Durağan nesneler yerine hareketli ya da parıldayan nesneler dikkat çeker.
Görsel gecikme
Bakmak için zaman gerekmesi
Çocuk bir nesneye bakmadan önce birkaç saniye bekleyebilir.
Görme alanı tercihi
Belirli bir yönden daha iyi görme
Nesneleri belirli bir yandan ya da açıdan sunulduğunda daha kolay fark eder.
Karmaşıklıkta zorlanma
Kalabalık görüntüde kaybolma
Desenli zemin, kalabalık ortam ya da çok nesneli sayfalar görmeyi zorlaştırır.
Işığa bakma
Işık kaynaklarına ilgi
Lambalara ya da pencereye uzun süre bakma görülebilir.
Uzağı görmede güçlük
Yakına ihtiyaç
Nesneleri çok yakından inceleme, uzaktakini fark etmeme.
Olağan dışı görsel refleksler
Göz kırpma tepkisinin zayıf olması
Yaklaşan nesneye ya da dokunmaya karşı göz kırpma tepkisi gecikebilir.
Yeni olana ilgisizlik
Tanıdık nesneyi tercih etme
Daha önce gördüğü nesnelere bakar, yeni nesneleri görmezden gelebilir.
Görerek uzanmada güçlük
Bakıp aynı anda uzanamama
Nesneye bakar, sonra başını çevirip öyle uzanır.
Değerlendirme
CVI'nin tanısı göz hekimi ve çocuk nörolojisi uzmanının değerlendirmesiyle konur. Eğitim tarafında ise çocuğun işlevsel görmesi gözlemlenir: hangi renk, mesafe, ışık ve ortam koşullarında daha iyi gördüğü belirlenir. Roman-Lantzy'nin geliştirdiği CVI Range değerlendirmesi, bu özellikleri 0–10 arasında puanlayarak çocuğun görsel işlevselliğini izlemeye yardımcı olur.
Eğitimde neler yapılır?
- Görsel ortamı sadeleştirmek: Düz renkli zemin, az sayıda nesne, dikkat dağıtmayan çevre.
- Çocuğun tercih ettiği rengi ve hareketi kullanmak: Hedef nesneyi parlak ya da hareketli sunmak.
- Zaman tanımak: Bakması için beklemek, acele etmemek.
- Doğru mesafe ve açı: Nesneyi çocuğun daha iyi gördüğü taraftan ve yakından sunmak.
- Tanıdık nesnelerle başlamak: Yeni nesneleri tanıdıklarla eşleştirerek tanıtmak.
- Işığı kontrol etmek: Arkadan gelen parlak ışığı azaltmak, hedefi aydınlatmak.
- Gün boyu süreklilik: Evde, okulda ve seansta aynı düzenlemeleri uygulamak.
Kaynaklar, uygun ve erken müdahaleyle CVI'ye özgü bu özelliklerin zamanla iyileşebildiğini göstermektedir. Ailelerin gözlemleri bu süreçte en değerli bilgidir.
Belirtileri, tanı sürecini ve evde yapılabilecek düzenlemeleri adım adım anlattığım Ailelerin CVI Rehberi yazısını da okuyabilirsiniz.
Kaynaklar
- MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri – Görme Yetersizliği Bülteni (2026)
- Perkins / PCVIS – CVI'nin 10 özelliği
- Boston Children's / Harvard – Cortical visual impairment
- Cerebral versus Ocular Visual Impairment (NCBI)
- Roman-Lantzy, C. *Cortical Visual Impairment: An Approach to Assessment and Intervention*, AFB Press, 2018.
Sık sorulan sorular
Çocuğumun göz muayenesi normal, yine de görmekte zorlanıyor olabilir mi?
Evet. CVI'de gözler genellikle sağlıklıdır ve göz muayenesi normal çıkabilir; güçlük, beynin görüntüyü işlemesindedir. Bu nedenle görme davranışındaki farklılıklar fark edildiğinde göz hekimi ve çocuk nörolojisi uzmanıyla birlikte değerlendirme yapılması önemlidir.
CVI geçer mi?
CVI'ye özgü özellikler uygun ve erken müdahaleyle zamanla iyileşebilir; ancak tamamen ortadan kalkmayabilir. Eğitimin amacı çocuğun görmesini günlük yaşamda en işlevsel şekilde kullanmasını sağlamaktır.
CVI hangi çocuklarda görülür?
CVI sıklıkla serebral palsi, erken doğum, doğum sırasında oksijensiz kalma, hidrosefali, epilepsi ve bazı genetik sendromlarla birlikte görülür. Ancak bu durumların olması her çocukta CVI olacağı anlamına gelmez.
Özel eğitim desteği eğitsel değerlendirmeye dayanır; tıbbi tanı ve tedavinin yerine geçmez. Tanı, hastanelerin yetkili birimlerince konur.
Yazan: Murat Köroğlu, Özel Eğitimci · Güncelleme: